محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1545
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و بتازى محذار گويند - بحاى مهمله و ذال معجمه به وزن مقدار - . هزارچشمه - مرضى مهلك كه كفگيرك نيز گويند و به عربى سرطان گويند . اما چنين مسموع شده كه آن سرطان حقيقى نيست اما چون كمعلاج مىپذيرد بعضى آن را نيز از اقسام سرطان تصور كردهاند . هربشه « 1 » - [ براى مهمله و باى موحده و شين معجمه به وزن مدرسه ] در فرهنگ از اختيارات نقل كرده بمعنى لبالب باشد [ 1 ] . هراسيده « 1 » - يعنى ترسيده و خوفناك [ 2 ] . هوبه - [ بضم هاء و فتح باى موحده ] سفت كه به عربى كتف گويند و بمعنى حمايت نيز آمده كذا فى المؤيد و در فرهنگ هوبر - كه آخرش راى مهمله باشد - به اين دو معنى آمده - - و گذشت - - [ 3 ] . هفت ده - [ بفتح دال ] آراسته و زر و زيور كرده باشد . كذا فى المؤيد [ 4 ] . هوشازده - [ بضم هاء و فتح زاى معجمه و دال مهمله باشين معجمه ] يعنى اسبان و شتران بغايت تشنه [ 5 ] و - بفتح ها و سكون راى مهمله - [ 6 ] نيز به نظر رسيده . هفت و نه - يعنى آرايش [ 7 ] . امير خسرو فرمايد : بيت هفت و نهش كرده چو ماه تمام * جلوه دهم در نظر خاص و عام هم او فرمايد [ 8 ] : شعر و هفت و نه كرده ماه چارده « 2 » روز * ماهتابى شده جهانافروز هكه - [ به وزن حكه ] همان هكك مرقوم [ 9 ] . « 4 » هنگامه - يعنى مجمع و انجمن بازيگران و قصهخوانان كه به عربى معركه گويند . مثالش شاعر گويد :
--> ( 1 ) - اين لغت و شرح آن از « غ » است . ( 2 ) - « س » : چهارده . ( 3 ) - كلمه از « ن » است . ( 4 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) در برهان معنى آنچه مردم را بدان ترسانند نيز دارد . ( 2 ) برهان ندارد . ( 3 ) برهان گويد هويه نيز آمده است . ( 4 ) در برهان بكسر دال كنايه از آسمان و هفت اقليم دانسته شده است . ( 5 ) يعنى : هوشارده . ( 6 ) در برهان هوشاز و هوشازه آمده است . و هوشازده ندارد و مصدر كلمه نيز هوشازيدن است كه در صفحات قبل نقل شد . ( 7 ) هر هفت . ( 8 ) يعنى : امير خسرو . ( 9 ) يعنى جستن گلو . هكچه . رچك . آرغ .